Prace / Artykuły / Dostępność usług internetowych (...)
Dostępność usług internetowych dla osób niepełnosprawnych
Standardy związane z tworzeniem dostępnych stron WWW
Internet jest dziś kojarzony głównie z usługą WWW. Pierwsze strony internetowe pojawiły się na początku lat 90., a za twórcę WWW uważa się Tima Berners-Lee. Opracowany przez niego język opisu dokumentów hipertekstowych (HTML) początkowo służył głównie prezentowaniu informacji w formie wizualnej. Dość szybko dostrzeżono, że należy zaimplementować dodatkową funkcjonalność, która ułatwi korzystanie z Sieci osobom niepełnosprawnym. Obecnie za rozwój standardów wykorzystywanych na stronach internetowych odpowiada organizacja W3C - World Wide Web Consortium. Skupia ona kilkaset podmiotów (zarówno przedsiębiorstwa jak i osoby prywatne) zaangażowanych w rozwój WWW. Przewodniczącym konsorcjum jest Tim Berners-Lee.
Przy W3C od 1997 roku działa Web Accessibility Initiative (WAI), grupa osób i organizacji zainteresowanych rozwojem i promowaniem standardów służących poprawie dostępności usług internetowych (głównie WWW) dla osób niepełnosprawnych. W działalności tej organizacji uczestniczą m.in. IBM, Microsoft, Bell Atlantic, Lotus Development Corporation, rząd Kanady, National Institute on Disability and Rehabilitation Research działający przy amerykańskim Departamencie Edukacji, przedstawiciele Unii Europejskiej. Owocem prac WAI są przedstawione poniżej zestawy wytycznych:
- Authoring Tool Accessibility Guidelines - zbiór zasad dla twórców oprogramowania do tworzenia stron internetowych. Aby umożliwić osobom niepełnosprawnym możliwie pełne korzystanie z Internetu, konieczne jest ułatwienie im publikowania własnych materiałów. Oprogramowanie do tworzenia stron WWW powinno zatem posiadać ułatwienia dla niepełnosprawnych autorów. Obecnie opracowywana jest druga wersja tych wytycznych.
- User Agent Accessibility Guidelines - zasady dotyczące projektowania przeglądarek internetowych z uwzględnieniem wymagań ludzi niepełnosprawnych.
- XML Accessibility Guidelines. XML jest opracowanym przez W3C standardem przechowywania danych niemal dowolnego typu. Ponieważ jest on rozszerzalny, konieczne jest by twórcy nowych języków bazujących na XML nie tworzyli utrudnień związanych z dostępnością.
- Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) - zasady dotyczące projektowania stron internetowych przystosowanych do wymagań osób niepełnosprawnych. WCAG 1.0 jest od 1999 roku oficjalną rekomendacją W3C. Obecnie trwają prace nad drugą wersją tego standardu. Wytyczne zawarte w WCAG stały się podstawą dla uregulowań prawnych dotyczących dostępności w wielu krajach m.in. Unii Europejskiej. Z tego względu warto przyjrzeć się im nieco dokładniej.
Główne cele WCAG to zapewnienie dostępu do treści na stronach WWW użytkownikom różnego rodzaju urządzeń (tekstowe i graficzne przeglądarki internetowe, syntezery mowy, urządzenia przenośne), logiczne i czytelne zorganizowanie treści oraz zapewnienie przejrzystej i wygodnej nawigacji. Cele te można zrealizować przestrzegając poniższych zaleceń:
- elementy dźwiękowe i wizualne powinny mieć swoje alternatywne odpowiedniki
- nie należy używać barw jako jedynego wyróżnika informacji
- należy stosować technologie przeznaczone do opisu struktury i prezentacji
- należy oznaczyć język używany na stronie bądź jej fragmentach; jest to niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania urządzeń czytających tekst na stronach WWW
- należy unikać stosowania tabel do opisu struktury strony; tabele powinny być przeznaczone do tworzenia np. zestawień czy podsumowań; dodatkowo powinny być prawidłowo opisane, aby urządzenia czytające mogły je prawidłowo przedstawić użytkownikom
- informacje na stronach powinny być dostępne dla użytkowników nie korzystających z najnowszych technologii, np. języków skryptowych, wtyczek (ang. plugins)
- użytkownik powinien mieć możliwość wyłączenia lub zatrzymania animacji (jest to szczególnie istotne dla cierpiących na padaczkę); należy unikać stosowania elementów ruchomych, o ile nie jest to konieczne
- obiekty osadzone w strukturze strony (np. aplety, skrypty) powinny mieć interfejs dostępny dla różnego rodzaju manipulatorów (mysz, klawiatura itd.)
- sama strona powinna być dostępna dla różnych urządzeń (komputery osobiste, urządzenia przenośne, syntezery mowy)
- wprowadzając nowe technologie, należy zapewnić rozwiązania przejściowe, aby umożliwić dostęp użytkownikom nie mogącym z nich korzystać
- powinno się przestrzegać specyfikacji i zaleceń W3C; ponieważ technologie rekomendowane przez WWW Consortium są projektowane z uwzględnieniem wymagań osób niepełnosprawnych; trzymanie się standardów opracowanych przez tę organizację pozwala uniknąć tworzenia potencjalnych utrudnień dla użytkowników
- należy używać elementów ułatwiających orientację w strukturze strony, np. etykiety, streszczenia
- nawigacja powinna być spójna i przejrzysta; ułatwia to użytkownikom orientację w strukturze witryny
- dokumenty powinny być czytelne, przejrzyste i napisane możliwie prostym językiem.
Zalecenia WCAG mają status rekomendacji W3C, to znaczy są obowiązującym standardem internetowym. W praktyce jednak bardzo wiele serwisów narusza te zasady, dotyczy to także dużych serwisów komercyjnych bądź rządowych. W ostatnich dwóch latach daje się jednak zaobserwować bardzo duży wzrost świadomości problemu w środowisku autorów stron internetowych i sytuacja w szybkim tempie zmienia się na lepsze.
W Sieci można znaleźć wiele szczegółowych informacji na temat
projektowania w zgodzie z zasadami dostępności, są również dostępne
narzędzia do weryfikacji poprawności już zaprojektowanych stron.
Przyspieszeniu wdrażania WCAG sprzyja też fakt, że niektóre państwa prawnie usankcjonowały przestrzeganie tych zaleceń.
